VIP1460: Pan Tadeusz – księga 10

Learn Polish from Pan Tadeusz | Po bitwie w Soplicowie szlachta ukrywa się w domu sędziego, przygotowując się do ucieczki przed rosyjskim odwetem. Jacek Soplica (ksiądz Robak) wyjawia swoją przeszłość, opowiadając o zabójstwie Stolnika i pokucie. Ryków obiecuje pomoc, a szlachta przygotowuje się do emigracji. Tadeusz chce walczyć o wolność, a Zosia wręcza mu obrazek. Jacek, umierając, otrzymuje przebaczenie od Gerwazego. W końcu przychodzi wiadomość o wojnie z Rosją, a Jacek umiera w chwili, gdy nad Polską wschodzi nadzieja na niepodległość. Download audio:VIP1460-Pan Tadeusz 10.mp3 Download text:VIP1460-Pan Tadeusz 10 Księga X. Emigracja. Po wielkiej bitwie, która rozegrała się w Soplicowie, nastała dziwna, złowieszcza cisza. To nie była zwykła cisza. Raczej taka, która poprzedza burzę. Jakby świat wstrzymał oddech. Niebo zasnuły ciężkie, ciemne chmury. Wiatr nagle zamilkł. Powietrze zrobiło się duszne i nieruchome, a przyroda jakby zamarła. Pola zbóż, które przed chwilą falowały w rytmie wiatru, teraz stały bez ruchu. Nawet drzewa przestały szeleścić. Zwierzęta wyczuwały zbliżający się kataklizm. Bydło uciekło samo do gospodarstw, a wrony czmychnęły w popłochu do lasu. W tej ciszy szlachta kończyła walkę z Moskalami. Pole bitwy opustoszało. Wszyscy schronili się w domach i stodołach, wiedząc, że nadciąga burza. Prawdziwa nawałnica. I rzeczywiście. Kilka wściekłych podmuchów wiatru śmignęło nad ziemią. Zaczyna się prawdziwy kataklizm. Wiatry zderzyły się ze sobą z rykiem, porwały ze sobą wszystko, liście, słomę, gałęzie. Pioruny biły z nieba, a deszcz lał się z taką siłą, że świat po prostu zniknął. Nic nie było widać. Okolica stała się twierdzą nie do zdobycia, odciętą od świata. To było kluczowe, bo szlachta po tej bitwie potrzebowała tajemnicy. Gdyby wieść się rozeszła, groziłyby surowe kary. W domu sędziego zebrała się grupa najważniejszych postaci. Tam w zaciszu izby leżał ksiądz Robak, a właściwie Jacek Soplica. Ranny, blady, ale wciąż silny duchem. To on teraz wydawał polecenia, a sędzia je sumiennie wypełniał. Robak prosi, by sprowadzono podkomorzego, klucznika Gerwazego i kapitana Rykowa, rosyjskiego oficera, ale Polaka z pochodzenia. Ryków przybywszy kładzie na stół ciężką sakiewkę pełną złotych dukatów i opowiada o swoich wojennych odznaczeniach. Ale Robak przerywa. Przypomina, że Ryków obiecał pomóc. Kapitan potwierdza, że nie chce zguby szlachty. Lubi Polaków. Mówi, że są weseli, dobrze piją, a do tego są odważni. Z filozoficzną rezygnacją przyznaje, że w wojnie raz się wygrywa, raz przegrywa. Wspomina, jak pod racławicami jego oddział pocięto kosami. Być może nie wiecie, ale pod racławicami bitwą dowodził Tadeusz Kościuszko, a chłopi walczyli tam kosami. To byli tak zwani kosynierzy. Ryków dodaje, że nie weźmie pieniędzy. To nie jego sprawa. To wina majora Płuta, który dopuścił do pijaństwa wśród żołnierzy. Obiecuje złożyć przychylne zeznanie, że wszystko to była tylko wizyta towarzyska. Co więcej, zasugerował, że Płut już nie odpowie na żadne pytania, bo po prostu zniknął. Klucznik i sędzia rozumieją, co to znaczy, ale milczą. Nosił wilk, ponieśli i wilka. Dodaje filozoficznie Ryków, a podkomorzy przytakuje, niech spoczywa w pokoju. Robak jednak nie zgadza się z takim rozwiązaniem. Mówi, że zabicie bezbronnego człowieka, choćby był wrogiem, to grzech. Klucznik odpowiada tylko, że to dla dobra sprawy, więc Płut znika bez śladu, a sprawa zostaje zamknięta. Podkomorzy z powagą mówi do zgromadzonych szlachciców. Oznajmia im, że choć odnieśli zwycięstwo, to skutki mogą być tragiczne. Muszą natychmiast uciekać do księstwa warszawskiego, by uniknąć kary. Muszą wyemigrować z Litwy. Wszyscy boją się odwetu wojsk rosyjskich. Szlachta zna realia. Kto raz zadarł z carem, musi uciekać albo zginie. Wtedy Tadeusz podchodzi do sędziego i z powagą mówi, że nie może teraz zaręczyć się Zosią. Musi najpierw zasłużyć na jej wzajemność, a dodatkowo chce wyjechać i walczyć o wolność ojczyzny. Zosia, która słyszy te słowa z ukrycia, jest wzruszona. Wróci głównie do swojej izby i wraca z obrazkiem świętej Genowefy i relikwią świętego Józefa, patrona narzeczonych. Wręcza je Tadeuszowi, życząc mu zdrowia i zwycięstwa. W tym wzruszającym momencie pojawia się hrabia i telimena. Hrabia, poruszony pożegnaniem Tadeusza, także ogłasza, że chce rozpocząć nowe życie. Chce walczyć za ojczyznę, stać się silniejszym. Telimena, widząc jego zapał, przypina mu swoją wstążkę, symbol miłości i wsparcia. Hrabia klęka i całuje jej rękę. I wreszcie przychodzi czas na pożegnanie robaka z Tadeuszem. Robak przytula chłopca do piersi, patrzy go i mówi – Synu, z Panem Bogiem. Płacze. Sędzia nie rozumie, dlaczego robak nie mówi mu prawdy, ale robak tłumaczy – po co ma wiedzieć, że ojciec jego to zabójca i łotr? To jego ofiara, jego pokuta. Czując nadchodzącą śmierć, Sędziego by przysłał księdza i wtedy Jacek Soplica, bo to jego prawdziwa tożsamość, rozpoczyna swoją spowiedź do Boga. Opowiada o swojej miłości, o tym, jak zakochał się w Ewie Horeszkównie, córce Stolnika. Stolnik udawał przyjaźń, zapraszał go na uczty, ale nie dał mu jasno do zrozumienia, że nie zgadza się na małżeństwo. Jacek dumny i porywczy czuł się upokorzony. Gdy Stolnik ogłosił zaręczyny Ewy z innym, Jacek poczuł się zdradzony, upokorzony. Nie chciał się zemścić z zazdrości, więc wymyślił plan. Chciał zemścić się krwawo, żeli się z inną kobietą, której nie kocha, popada w rozpacz. Kiedy Moskale szturmują zamek Horeszków, Jacek ogarnięty szałem strzela do Stolnika. Zabił go. Mówi o swojej dumie, która zrobiła z niego zdrajcę narodowego. Ludzie odwrócili się od niego, a on sam cierpiał coraz bardziej, aż wreszcie zrozumiał, że musi odpokutować. Przyjął imię Robak, wstąpił do zakonu, wychowywał Zosię, córkę Ewy, jak własne dziecko, by pogodzić rody. Gerwazy, który przez całe życie chciał zemsty, wreszcie wypowiada słowa, które trzymał w sobie przez tyle lat. Po strzale spojrzał jeszcze raz na Jacka i drżącą ręką uczynił w jego stronę znak krzyża, gest przebaczenia. To jedno skinienie zmieniło wszystko, ale Gerwazy oszalały z bólu i gniewu, nie potrafił o tym nikomu powiedzieć. Milczał przez lata, nie chcąc, by pamięć o Stolniku została splamiona tym gestem pojednania wobec zabójcy. A jednak teraz, przy łożu śmierci Jacka wypowiada te słowa. Jego serce wreszcie mięknie. I właśnie w tej chwili, kiedy pokuta spotyka się z przebaczeniem, do izby wpada zdyszany żydowski, dzierżawca z Soplicowa. Trzyma w ręku pismo. List od szefa sztabu polskiej armii. Czyta go drżącymi palcami. Czyta głośno. Wojna ogłoszona. Cesarz Napoleon uderza na Rosję, a Sejm w Warszawie ma połączyć Litwę z Polską. Nadchodzi wreszcie to, co tyle pokoleń walczyło, śniło, cierpiało. W oczach Jacka pojawiają się łzy. Cicho, szeptem zaczyna odmawiać modlitwę. Chwyta gromnicę, świecę, którą trzymają umierający i przyciska ją do piersi. Potem podnosi wzrok w górę i mówi słowa z Ewangelii. Wszyscy wokół klękają w ciszy, poruszeni tym, co właśnie się dzieje. Wtedy z oddali słychać dzwonek, znak, że przyjechał ksiądz na ostatnie namaszczenie, czyli modlitwę przed śmiercią. Dla Jacka czas się kończy. Noc, która okrywała ziemię, powoli ustępuje. Pierwsze jasne promienie porannego słońca wpadają przez okno i padają prosto na głowę konającego. Światło odbija się od jego twarzy promieniejącej spokojem i nadzieją, sprawiając, że wygląda jako święty w ognistej koronie. Tak umiera Jacek Soplica. Nie jako łotr, jak sam o sobie mówił, ale jako pokutnik, ojciec patriota i człowiek, który odkupił swoje winy. Umiera w chwili, gdy nad Polską wschodzi nowy świt i nowa nadzieja. POSTĘP: Polish guided reading: Pan Tadeusz - Adam Mickiewicz

VIP1460: Pan Tadeusz – księga 10

Co mówią słuchacze?

More posts

VIP1572: Spokojne wakacje nad morzem

VIP1572: Zamek w Malborku

VIP1571: Jak brzmiał język polski 100 lat temu?

VIP1570: Rozumienie Tekstów Pisanych B2