VIP1462: Pan Tadeusz – księga 12

Learn Polish from Pan Tadeusz | Księga dwunasta to finał „Pana Tadeusza”. Uroczystość w Soplicowie, podczas której Wojski pełni rolę marszałka, przebiega w atmosferze narodowej dumy. Tadeusz i Zosia dają wolność chłopom. Po biesiadzie Jankiel gra muzykę, wyrażając nadzieję na odzyskanie niepodległości. W epilogu Mickiewicz, tęskniąc za Polską, marzy o jej wolności i wierzy, że jego książka będzie bliska sercu ludzi. Download audio:VIP1462-Pan Tadeusz 12.mp3 Download text:VIP1462-Pan Tadeusz 12 Księga XII. Kochajmy się. Czas na ostatnią księgę. Wszystko zaczyna się od wielkiej uroczystości. Otwierają się drzwi wielkiej sali. Wkracza Wojski, już nie jako zwykły gospodarz, lecz w nowej roli marszałka dworu. Trzyma laskę, symbol swojego urzędu i z dumą rozdziela miejsca przy stole. Czyni to z niezwykłą dokładnością, zgodnie z hierarchią. W podkomorze, teraz już marszałek wojskowy, zajmuje zaszczytne miejsce. Obok niego generał Dąbrowski, a po lewej stronie kniaziewicz, Pac i Małachowski. To są postacie historyczne, które Mickiewicz umieścił w swoim dziele. Potem przychodzi kolej na damy, oficerów, szlachtę i ziemian. Wszyscy siadają parami, tak jak im pokazuje wojski. Tymczasem sędzia nie przysiada się do nich. Wychodzi na dziedziniec, gdzie czeka na niego długi stół, przy którym zgromadzili się chłopi. Wedle staropolskiego zwyczaju nowi dziedzice mają obowiązek usługiwać ludowi, chłopom, przy pierwszej uczcie. Sędzia więc razem z plebanem roznosi potrawy chłopom, a Tadeusz i Zosia, choć mogliby siedzieć wśród możnych, również jeszcze nie siadają, bo z uśmiechem i serdecznością częstują chłopów jedzeniem. W tym czasie w sali wielkie poruszenie budzi serwis stołowy. To nie jest zwykła zastawa, to prawdziwe dzieło sztuki i historii. Krąży o nim opowieść, że został wykonany w Wenecji na zamówienie księcia Radziwiłła. Po wojnach szwedzkich trafił do domu szlacheckiego, gdzie długo leżał w skarbcu, a teraz wydobyty ze skarbca zajmuje centralne miejsce na stole, tworząc ogromny okrąg. Serwis ten jest udekorowany piankami i cukrami, które imitują zimowy pejzaż z konfiturowym borem po środku oraz domami i zaściankami pokrytymi cukrowym szronem. Na brzegach stoją porcelanowe figurki w polskich strojach. Goście zaciekawieni pytają, co przedstawiają. Wtedy wojski unosi laskę i zaczyna objaśniać. To historia polskiego sejmiku. Pokazuje mówców, przemawiających do szlachty, słuchaczy, krzyki, sprzeciwy, nawet moment, gdy sięgają po szable. Ale potem pojawia się ksiądz z przenajświętszym sakramentem, który wszystkich ucisza i godzi. Wojski podkreśla, że w dawnej Polsce wiara i szacunek dla prawa zapewniały wolność i porządek bez potrzeby policyjnych sił. Po tym objaśnieniu zaczynają wchodzić lokaje z potrawami, w tym z barszczem, który miał czyścić krew i krzepić zdrowie. Podawane są również inne staropolskie dania, ale nazwy i skład są już nieznane w obecnych czasach. Goście z żołnierskim apetytem szybko jedzą i piją wino. W międzyczasie serwis zmienia barwę. Cukrowa piana się rozpuszcza, odsłaniając zielony, różnobarwny krajobraz wiosny z rosnącymi zbożami. Generał Dąbrowski wyraża podziw dla serwisu, pytając, czy to chińskie cienie, a wojski wyjaśnia, że to pamiątka z dawnych polskich biesiad, wyczytana z Księgi Kucharskiej. Z żalem zauważa, że współczesna młoda zmienia dawne zwyczaje, a wielu paniczów skąpi na uczty i woli zagraniczne wina. Podkreśla, że nawet podkomorzy i sędzia początkowo drwili z serwisu, ale teraz widzą jego piękno. Nagle w sali wybucha szmer i okrzyk „niech żyje kurek na kościele”, a do stołu wchodzi Maciej Dobrzyński. Sędzia z Dąbrowskim witają go i chwalą jego męstwo, przypominając o sławie i jego niedawnym zwycięstwie nad Moskalami. Wkrótce pojawia się też Gerwazy, Scyzoryk, który staje przed Dąbrowskim i opowiada o swojej sławie w walce, oferując mu swój miecz, który był dla niego żoną i dzieckiem. Dąbrowski przyjmuje dar, lecz żartuje, że Gerwazy zostanie samotnym wdowcem, skoro oddaje żonę. Ale gdy Dąbrowski pyta Macieja, co sądzi o Napoleonie, ten nie ukrywa sceptycyzmu, krytykuje cudzoziemskie tytuły, rabunki, bezbożność cesarza i obecność Żydów i protestantów. Mówi, że jeśli ktoś idzie bez Boga, to przegra. Wtedy wchodzi trzecia para narzeczonych, Rejent i Telimena. Rejent zmuszony jest przez narzeczoną do noszenia francuskiego fraka zamiast kontusza, czyli tradycyjnego stroju szlacheckiego. Dlatego Rejent czuje się niezręcznie, nieswojo. Maciej, widząc go w tym stroju, wpada w złość, woła „głupi” i opuszcza ucztę, obrażony. Wraca do zaścianka, nie może patrzeć na to ubranie, bo jest prawdziwym patriotą. A hrabia, zobaczywszy Telimenę w nowym stroju, oskarża ją o zdradę i wyzywa Rejenta na pojedynek. Telimena próbuje go uspokoić, mówiąc, że przecież ślub jeszcze nie zawarty i sugeruje mu, by sam przeszkodził w zaręczynach. Ale hrabia zraniony odwraca się od niej i zaczyna flirtować z podkomorzanką. Wojski, chcąc rozładować napięcie, opowiada historię o dziku, ale uczta już się kończy i goście po zjedzeniu lodów wychodzą na dziedziniec. Tam Tadeusz rozmawia z Zosią. Mówi, że chce uwolnić chłopów i oddać im ziemię. To zmniejszy ich dochody, ale uważa, że to słuszne. Zosia, choć szlachcianka, zgadza się. Mówi, że kocha wieś, nie boi się pracy i sama też będzie pomagała. Gerwazy, który to podsłuchuje, jest oburzony. Gerwazy, podsłuchując ich rozmowy, jest oburzony pomysłem wolności dla chłopów, twierdząc, że wolność jest szlachecką, a nie chłopską rzeczą. Proponuje zrobić z chłopów szlachciców, nadać im herby, aby nie musieli pracować. Sam chciałby zostać nauczycielem przyszłych dzieci Tadeusza i Zosi. Chłopców oczywiście, bo wojna nadchodzi. Potem pojawia się Protazy, który odczytuje długi, wzniosły wiersz ku czci Zosi. Wiersz wychwala jej urodę i mądrość. W końcu ksiądz ogłasza chłopom, że Zosia i Tadeusz dają im wolność. I wtedy zaczyna grać Jankiel. To jest prawdziwy, niezwykły koncert. Najpierw gra Poloneza 3 Maja – przypomnienie czasów, gdy Polska miała jeszcze nadzieję. Potem zaskakuje fałszywym akordem. To dźwięk cierpienia, symbol rzezi Pragi. Słuchacze milkną. Na koniec gra pieśń żołnierską o żołnierzu-tułaczu. A potem jeszcze „Polska nie zginęła”. Wszyscy są poruszeni, a niektórzy nawet płaczą. Wtedy podkomorzy podaje rękę Zosi i jako pierwszy rozpoczyna poloneza. Za nim ruszają kolejne pary. Taniec jest dostojny, piękny, pełen narodowej dumy. Tylko Sak Dobrzyński nie tańczy. Wspomina, jak kiedyś podkochiwał się w Zosi, jak starał się ją zdobyć. Dziś widzi to jako niewdzięczność. Zosia zmęczona tańcem schodzi z parkietu i roznosi kielichy. Wszyscy piją i wznoszą toasty: za Napoleona, za generałów, za Tadeusza i Zosię, za zmarłych i za przyjaciół. A narrator kończy. „Tam byłem, miód i wino piłem, a com widział i słyszał w księgi umieściłem”. I tak kończy się ta wielka, narodowa epopeja. Chociaż to jeszcze nie wszystko, bo po wyjaśnieniach poety na samym końcu znajduje się epilog. Epilog. Narrator, czyli Adam Mickiewicz, mieszka w Paryżu, z dala od Polski. Jest tam smutny, zmęczony. Nie podoba mu się życie na obczyźnie. Jest tam głośno, ludzie są nieprzyjemni, kłócą się i udają. Tak jak on, wielu Polaków musiało wyjechać z ojczyzny i teraz czują się samotni i przestraszeni. Boją się złych wiadomości z Polski i nie mają nadziei. Przestają ufać ludziom, nawet sobie. W tym smutku narrator tęskni za Polską i wspomina dzieciństwo. Myśli o swoim domu, o spokojnym życiu na wsi, o przyjaciołach i rodzinie. Marzy, żeby wrócić tam chociaż myślami. Dla niego prawdziwe szczęście to być z bliskimi wśród znanych miejsc i wspomnień z młodości. Ale narrator wie, że teraz nie może myśleć tylko o szczęściu. Polska cierpi. Wielu ludzi walczyło i zginęło. Jest tak źle, że nawet odważni ludzie tracą siły. Narrator czuje, że teraz nie ma odwagi by mówić o walce, o krwi i bólu Polski. Mimo tego pojawia się nadzieja. Narrator marzy, że w przyszłości Polska odzyska wolność. Wrogowie zostaną pokonani, a polscy żołnierze wrócą do domu. Wtedy będzie można spokojnie mówić o przeszłości, wspominać poległych bohaterów i opowiadać o dawnych czasach. Teraz jednak jedynym szczęściem jest kraj dzieciństwa. Czysty, święty. Taki, jaki pamięta z młodości. Wspomina, jak wtedy wszystko było proste i piękne: dom, przyroda, sąsiedzi, rodzina. Gdy pojawili się rosyjscy żołnierze, Moskale, to jako dziecko nie rozumiał ich zagrożenia. Pamięta tylko ich mundury. Na końcu autor mówi o swojej książce. Chce, żeby prości ludzie ją czytali, tak jak kiedyś czytano stare opowieści. Marzy, by jego utwór był lubiany i bliski sercu zwykłych ludzi. Nie musi być idealny. Ważne, by był prawdziwy i szczery. Epilog to osobista refleksja Adama Mickiewicza, który tęskni za Polską. Wspomina dzieciństwo i marzy o wolnej ojczyźnie. Jednocześnie wierzy, że jego książka będzie bliska sercu zwykłych ludzi. POSTĘP: Polish guided reading: Pan Tadeusz - Adam Mickiewicz

VIP1462: Pan Tadeusz – księga 12

Co mówią słuchacze?

More posts

VIP1572: Spokojne wakacje nad morzem

VIP1572: Zamek w Malborku

VIP1571: Jak brzmiał język polski 100 lat temu?

VIP1570: Rozumienie Tekstów Pisanych B2