RP514: Zeszmacenie

Welcome to the new episode of the Learn Polish Podcast! Have you noticed that your favorite apps and online platforms are getting worse over time? In this episode, I discuss the concept of “enshittification,” a term coined by Cory Doctorow. I explain in simple words why big tech companies change their strategies at the expense of users and how this cycle works. I speak clearly and slowly to help you improve your listening skills while understanding the modern digital world. Premium members can access the full Polish transcript word-for-word at realpolish.pl.

Oto przygotowany quiz składający się z 8 pytań, oparty wyłącznie na wypowiedziach Piotra z podanego tekstu.

Muzyka:
–Stringed Disco by Kevin MacLeod (incompetech.com) is licensed under Creative Commons: By Attribution 3.0 License
–Autumn Day by Kevin MacLeod (incompetech.com) is licensed under Creative Commons: By Attribution 3.0 License
–Esperanza by Andy Lowe
–Herbatka – guitar cover by Kenn Faurschou.
–Other music was created using royalty-free samples from BandLab.com

* * *

Wyobraź sobie, że idziesz do nowej restauracji. Dostajesz stek z argentyńskiej wołowiny za pięć złotych. Kelner uśmiecha się, jest miły i obsługuje błyskawicznie, z głośników leci twoja ulubiona muzyka. „Niesamowite!” – myślisz.

Wracasz tam tydzień później. Stek jest już trochę mniejszy, ale wciąż dobry. Za to kelner kazał ci obejrzeć reklamę, zanim poda danie. Możesz nie oglądać reklamy, ale wtedy musisz zapłacić drożej. Oczywiście oglądasz reklamę.

Przychodzisz trzeci raz. Dziwisz się, bo nad stołem wisi kamera. Kelner mówi, że to dla twojego dobra. System po prostu słucha tego co mówisz przy stole, żeby mógł wybrać dla ciebie odpowiednie reklamy. Stek okazuje się zwykłą mieloną soją w sosie i kosztuje 50 zł. Witaj w Enshittification, największej restauracji w mieście.

Cześć! Witam Was bardzo serdecznie, tu mówi Piotr, wasz ulubiony podcaster z Polski… Ok, trochę przesadziłem może… może przesadziłem, skąd mogę wiedzieć, że jestem ulubiony, prawda? Wiem, że jestem z Polski, to tyle. Po prostu mam taką nadzieję, chciałbym być waszym ulubionym podcasterem. Może się uda, może po tym odcinku zostanę ulubionym. Kto wie? Może dostanę kilka gwiazdek od Was. Mam nadzieję.

Jeśli słucha mnie ktoś po raz pierwszy to chciałbym powiedzieć, że ja mam na imie Piotr i że to jest podcast dla uczących się języka polskiego. To może nie być takie oczywiste, to może nie wyglądać w ten sposób, bo ja nie opowiadam tutaj nic o gramatyce, o przypadkach, o odmianach i temu podobnych zawiłościach języka polskiego. Oczywiście używam tego wszystkiego, używam polskiej gramatyki, odmieniam słowa przez przypadki i przez osoby. Jednak nie na tym chcę skupić waszą uwagę. Nie chcę żebyście myśleli o gramatyce. Chcę żebyście o tym zapomnieli. Zapomnijcie zupełnie o tym, że uczycie się języka polskiego. To będzie najlepiej. To nie jest zupełnie ważne, że uczycie się polskiego.

Pewnie teraz myślicie. „Piotr, jak to zapomnieć o nauce? Przecież mam te wszystkie książki, tabelki, te nieszczęsne końcówki, które śnią mi się po nocach!”. A ja Wam mówię — Najlepiej schowajcie te podręczniki głęboko do szuflady. Może kiedyś się przydadzą, kto wie.

Ja chciałbym, żeby nauka dla was była jak słuchanie dobrej historii przy kawie, a nie jak ślęczenie nad instrukcją obsługi pralki. Zgadzacie się ze mną? To chyba o wiele przyjemniejsze.

Widzicie, nauka języka metodą naturalną to nie jest uczenie się odmian przez przypadki na pamięć. To jest takie powolne nasiąkanie. Czy widzieliście kiedyś dwulatka, który biega z podręcznikiem do gramatyki i pyta mamę: „Mamo, czy w tym zdaniu powinienem użyć narzędnika, czy dopełniacza?”. No nie! Dziecko po prostu słucha. Słucha, obserwuje, chłonie dźwięki, chłonie emocje. I w pewnym momencie zaczyna mówić, i robi mnóstwo błędów.

My dorośli też możemy się tak uczyć. Mądrzy ludzie nazywają to comprehensible input. Mówiąc po prostu, chodzi o to, żebyście słuchali tego, co jest ciekawe i jednocześnie dla Was zrozumiałe. To wszystko.

Jeśli interesujesz się historią, słuchaj o historii. Jeśli kochasz gotować, oglądaj polskie programy kulinarne. Nie musisz wcale rozumieć każdego słowa. Wystarczy, że rozumiesz ogólny sens. Resztę Twój mózg „dopowie” sobie sam dzięki kontekstowi. Nasz mózg to wspaniała maszyna do nauki języków.

Zamiast analizować każde zdanie, po prostu dajcie się ponieść opowieści. Jeśli czegoś nie rozumiecie… trudno, idziemy dalej. Wasz mózg, tak jak mówiłem, to jest niesamowita maszyna do wyłapywania wzorców. On sam posegreguje te wszystkie końcówki, odmiany. Ważne jest żeby dać mu wystarczająco dużo materiału do obróbki, dużo ciekawych historii, a to zajmuje trochę czasu.

Nauka języka powinna być jak kąpiel w ciepłej wodzie. Tak to sobie wyobrażam. Nie musicie analizować składu chemicznego wody, żeby poczuć, że jest przyjemnie, prawda? Nie muszę znać się na chemii. Tak samo nie muszę znać się na gramatyce. Dokładnie tak samo jest z polskim. Jeśli polubicie słuchanie, jeśli polubicie te dźwięki, to język sam „wejdzie” Wam do głowy. Obiecuję!

Tak, mogę to obiecać, bo mam wiele dowodów na to, że to działa. Sam to przetestowałem na sobie, ale mam też wiele dowodów od Was. Dostaję czasami nagrania od Was. Dziś posłuchamy nagrania od Wiesława. Zapraszam!

Nagranie od Wiesława

Cześć Piotrze. Ciężkie to zadanie nagrywać nagranie, dlatego to nie robię. To już jestem przyzwyczajony do tego, żeby po prostu mówić do kogoś co chcę, ale przed dyktafonem, przed telefonem to ciężko mnie się skoncentrować i trzymać za jednego tematu. Nagram ci krótkie nagranie, żeby żeby po prostu dać ci trochę wsparcia, bo wysłuchałem to ostatni podcast z 2025 roku i zauważyłem, że ci się wydaje, że ty nasz oszukasz. No powiem ci tak, że to zupełnie inaczej wszystko wygląda, bo większe z tego co ja w ogóle w ogóle potrafię mówić w języku polskim, to dzięki tobie. I chciałem ci podziękować po prostu i trzymaj się i nie wątpi. Wszystko w porządku, my jesteśmy z tobą. To po prostu trudno naprawdę zrobić nagranie, bo ja tysiące raz zaczynałem i i tak skończyłem wszystko po wyrzucałem z koszyka i to koniec. No a to ja już do końca zrobię i wyślę do ciebie. 

Bardzo dziękuję! Ja doskonale wiem, że to jest trudne. O jak ja to dobrze wiem. Tym bardziej dziękuję każdemu z Was kto zrobił dla mnie nagranie. To nie jest łatwe. To jest ciężka sprawa. Bardzo dziękuję za słowa wsparcia. Dziękuję, że pomagacie również mi. Bardzo to sobie cenię. To wspaniałe, że możemy sobie wzajemnie pomagać. Możemy bawić się razem w ten sposób. To jest dla mnie bardzo ważne. Myślę, że tak bardzo to cenię, bo to mi się wydaje bardzo prawdziwe, bardzo ludzkie, bardzo… naturalne.

Tak, naturalne… o! autentyczne, nie sztuczne, nie udawane, nie fałszywe. To jest takie fajne moim zdaniem, bo jest żywe. Tak ja to czuję i bardzo za to Wam dziękuję!

Kochani, trochę odbielgliśmy od tematu. Tak sobie gadam do Was i czasami moje myśli nie są do końca pod kontrolą. Zatem może lepiej będzie jeśli oddam głos Wam. Posłuchajmy nagrania od Nessie.

Nagranie od Nessie

Cześć Piotr. Mam na imię Nessi. Tak samo jak potwór z jeziora Nes, ale nie dołączam do was wszystkich z jeziora we Szkocji. Jestem w Oregonie w Stanach Zjednoczonych, gdzie mieszkam już trzeci rok. Jestem z Rosji i uczę się polskiego już kilka lat. Kiedyś trafiłam do Polski przypadkowo. I aż tak zakochałam się w ten kraj, że zdecydowałam, że po prostu muszę się nauczyć. A i ucz się właśnie z twoimi podcastami. Wielkie dzięki za wszystkie odcinki. A po prostu uwielbiam ten podcast i kilka razy już chciałam zrobić nagranie, a nawet nagrywałam wiadomości, ale nie wysyłałam, nie wiem, bałam się czegoś. I jednym z moich cele do osiągnięcia do końca 2025 roku było zrobić i wysłać to nagranie. Więc dzisiaj jest 31 grudnia i jest druga godzina, więc mam jakieś 10 godzin, żeby osiągnąć ten cel i chyba uda mi się. Słucham twoich podcastów regularnie i zwykle wybieram odcinek losowo. 

Dzisiaj słychałam ten odcinek o używkach i miałam kilka pomysłów na ten temat. A po pierwsze w stanie i w miejscu gdzie ja mieszkam w Oregonie, Eugene, Oregon. Używki są bardzo poważnym kryzysem zdrowia publicznego. Prawie każdy raz, kiedy opuszczam dom, a wychodzę na spacer, widzę ludzi chorujących na poważne uzależnienie od ten tych ciężkich używek. I nikt, żadna organizacja, żadna persona nie potrafią rozwiązać ten problem, bo wiem, że to musi być wspólna praca, ale w nowoczesną w Stanach Zjednoczonych dzisiaj ludzie nie pracują razem.

Niestety mam nadzieję, że w następnym roku to będzie inaczej i w tym samym czasie te bardziej lekkie rozrywkowe używki są bardzo popularne, dostępne, tanie, a na przykład konopia a sprzedają różne produkty zawierające konopie prawie na każdym rogu ulicy. Taki bardzo dziwny kontrast. używki. To było dla mnie nowe słowo w tym w tym odcinku i bardzo byłam szczęśliwa, kiedy oglądając Netflix a usłysłam to słowo i zrozumiałam go i to słowo usłyszałam w nowym serialu polskim na Netflixie. 

A nie wiem, może już oglądałeś ten serial. Jeśli nie, bardzo polecam. Jest krótki, pięć albo sześć odcinków, ale w serialu chodzi o historię statka proma Jan Heweliusz, który rozbił się w Morze Bałtyckim i ta historia jest bardzo tragiczna, więc czasem jest bardzo ciężką oglądać niektóre sceny, ale jeśli już oglądałeś, jestem ciekawa co myślisz, czy spodobał ci ten ser, a proszę powiedzieć. A ja jeszcze nie skończyłam, ale zostało mnie jakieś dwa odcinka tego serialu. Okej, już mówię przez Czas. Przepraszam. Pozdrawiam wszystkich. Dziękuję za uwagę. Wszystkiego. Pa, pa!

Bardzo dziękuję Ci Nessie za nagranie i gratuluję, udało Ci się! Rzutem na taśmę zrealizowałaś swój plan i wysłałaś do mnie nagranie. Nie było łatwo to zrobić, mówisz to samo co Wiesław. Tak, tak, to nie jest łatwe, ale jeśli coś łatwo osiągnąć, łatwo zdobyć to nie daje to tak wielkiej radości, prawda? Jeśli musimy się wysilić to radość później jest o wiele większa.

Nessie powiedziała, że słucha podcastu, ogląda seriale i w ten sposób uczy się polskiego. Obejrzałem serial “Heweliusz”, byłem ciekawy czy jest dobry, bo był bardzo reklamowany tutaj w Polsce, i faktycznie, mogę Wam polecić ten serial. Opowiada on o tragicznym wypadku promu “Heweliusz”, który płynął z Polski do Szwecji. 

Myślę, że Nessie zrobiła wielką pracę, świetnie mówi po polsku. Mówi płynnie na różne tematy, nie ma problemu z wyrażaniem swoich myśli. Moje gratulacje! I wielkie dzięki za nagranie.

Muszę Wam powiedzieć, że też zauważyłem u siebie coś podobnego jak Nessie. Kiedy usłyszę gdzieś słowo i z kontekstu później zrozumiem co ono oznacza, wtedy prawdopodobnie na długo go nie zapamiętam. Ale jeśli zdarzy się, tak że w dość bliskim czasie usłyszę to słowo w innym podcaście, w innym filmie i ja zauważę to słowo, to wtedy mam takie bardzo przyjemne uczucie. Udało mi się zauważyć to słowo, zrozumiałem je. Jestem wtedy bardzo zadowolony. To bardzo fajne uczucie. Macie czasami podobną sytuację. To może być słowo, to może być jakaś konstrukcja językowa, jakieś wyrażenie. To jest świetne uczucie i myślę, że w ten sposób właśnie się uczymy. 

Nasz mózg zauważa te powtarzające się słowa, zwroty. Zawraca na to uwagę i jak to się mówi naukowo, przyswaja je. Przyswajać wiedzę mówimy czasami, czyli opanować wiedzę, nauczyć się czegoś. Przyswajać to znaczy też absorbować, wchłaniać. Gąbka na przykład wchłania wodę, nasz organizm przyswaja, czyli wchłania witaminy z pożywienia, ok? Przyswajanie języków obcych… po angielsku to się nazywa acquisition, czasami po polsku mówimy czasami akwizycja. 

Ale kiedy słyszę słowo akwizycja, to mi się przypomina akwizytor. 30 lat temu akwizytorzy byli bardzo popularni. Bardzo często chodzili po biurach i próbowali sprzedawać różne rzeczy. Jest polskie słowo na to “domokrążca”, które świetnie oddaje to co oni robili. Krążyli po domach i sprzedawali różne rzeczy, ale bardziej popularne niż domokrążca było wtedy słowo akwizytor.

To jest dziwne, bo oni przecież nie przyswajali nic, prawda?… A w zasadzie to może i przyswajali. Zdobywali klientów i ich pieniądze. Pewnie dlatego są akwizytorami. A ok!… teraz rozumiem, to ma sens dla mnie. Czasami lubię zastanowić się nad znaczeniem słów.

Moi drodzy, w ten sposób wydaje mi się, że dobiegamy do końca. Wielkie dzięki za dziś. Mam nadzieję, że przyswoiliście, zaabsorbowaliście, wchłonęliście coś z tego o czym mówiłem. Mam też nadzieję, że dobrze się bawiliście. Chociaż to o czym dzisiaj mówiliśmy wydaje się, że wcale nie jest zabawne, dosyć smutne nawet bym powiedział. Proces enshittification nie jest niczym fajnym. Zeszmacenie to nie jest nic fajnego.

Wydaje się, wygląda na to, że w Europie będziemy się bronić jak tylko się da. Będziemy bronić nasze dzieci. W wielu krajach ma być wprowadzona ochrona dzieci przed mediami społecznościowymi. W Australii, we Francji, we Włoszech te ograniczenia już działają. Wkrótce będą w Hiszpanii, Danii, Norwegii, mam nadzieję, że również w Polsce.

Facebook, Google, TikTok czy Snapchat, mają teraz jak to mówimy twardy orzech do zgryzienia, mają problem. Oficjalnie mówią, że dbają o bezpieczeństwo, dbają o nasze dzieci. Chcą, żeby wszyscy byli piękni, zdrowi i bogaci, ale w rzeczywistości zarabiają na tym, że my i nasze dzieci spędzamy u nich jak najwięcej czasu i po prostu oglądamy te uzależniające głupoty.

Moi drodzy, proszę o kolejne nagrania od Was. Czekam na komentarze, czekam na wiadomości od Was. Mam nadzieję, że damy radę, pozostaniemy ludźmi, pozostaniemy przyjaciółmi i mimo wszystko nadal będziemy dobrze się bawić, ja tworząc dla Was podcast, kursy, klub VIP, a Wy ucząc się ze mną języka polskiego.

Trzymajcie się zdrowo, dziękuję za dziś i zapraszam Was następnym razem. Cześć, pa, pa!

Chcesz zrozumieć każde słowo?

• Pełna polska transkrypcja
• Ćwiczenia i słownictwo
• Dostęp do całej biblioteki (B1-C1)

ODBLOKUJ DOSTĘP

• RP521: Jak dobra rutyna pomaga oswoić nadmiar
• RP520: Agenci świadomości Donalda Hoffmana
• RP519: 1% dziennie czy zasada 40% — co naprawdę działa
• RP518: Księżyc
• RP517: Projekt wieczne życie
• RP516: Persja
• RP515: David Goggins – między uporem a szaleństwem
• RP514: Zeszmacenie
• RP513: Być albo nie być…
• RP512: Kim są Słowianie?
• RP511: Iluzja końca historii